Zniesienie współwłasności nieruchomości – kiedy warto złożyć wniosek?
W skrócie
- Prawo do żądania zniesienia współwłasności przysługuje każdemu współwłaścicielowi i można je ograniczyć umownie najwyżej na pięć lat.
- Kodeks cywilny przewiduje trzy sposoby zniesienia współwłasności: podział fizyczny, przyznanie rzeczy jednemu współwłaścicielowi albo sprzedaż licytacyjną.
- Gdy współwłaściciele są zgodni, sprawę można załatwić szybciej i taniej u notariusza.
- Spór między współwłaścicielami kieruje sprawę na drogę sądową, gdzie o sposobie podziału decyduje sąd.
Kto może żądać zniesienia współwłasności nieruchomości?
Prawo do żądania zniesienia współwłasności przysługuje każdemu ze współwłaścicieli na podstawie art. 210 §1 Kodeksu cywilnego, niezależnie od wielkości posiadanego udziału, i nie wymaga zgody pozostałych osób na samo wszczęcie sprawy. Uprawnienie to może zostać wyłączone jedynie umową między współwłaścicielami, na okres nie dłuższy niż pięć lat, z możliwością przedłużenia w ostatnim roku obowiązywania takiego ograniczenia.
Jeżeli współwłaściciele nie zawarli między sobą żadnego porozumienia ograniczającego to uprawnienie, każdy z nich może wystąpić o zniesienie współwłasności w dowolnym momencie, bez konieczności podawania szczególnego powodu.
Czym różni się umowne zniesienie współwłasności od sądowego?
Gdy współwłaściciele są zgodni co do sposobu podziału nieruchomości, mogą zawrzeć umowę przed notariuszem, co pozwala zakończyć sprawę zwykle podczas jednej wizyty. Tryb umowny wymaga formy aktu notarialnego, ponieważ dotyczy przeniesienia własności nieruchomości, i jest zazwyczaj szybszy niż droga sądowa.
Gdy porozumienia brakuje, jedynym rozwiązaniem pozostaje wniosek do sądu, który samodzielnie ustali sposób zniesienia współwłasności, niezależnie od tego, czy wszyscy uczestnicy się z tym zgadzają.
Jakie są trzy sposoby zniesienia współwłasności?
Przepisy przewidują trzy warianty zniesienia współwłasności rzeczy, w tym nieruchomości.
- Podział fizyczny nieruchomości polegający na wydzieleniu odrębnych części odpowiadających udziałom poszczególnych współwłaścicieli.
- Przyznanie nieruchomości jednemu współwłaścicielowi z obowiązkiem spłaty pozostałych osób odpowiednio do wartości ich udziałów.
- Sprzedaż nieruchomości i podział uzyskanej sumy między współwłaścicieli proporcjonalnie do przysługujących im udziałów, stosowany zwykle jako ostatnie rozwiązanie.
Kiedy podział fizyczny nieruchomości jest niemożliwy?
Podział fizyczny nie zawsze jest dopuszczalny: przepisy wykluczają go, gdy byłby sprzeczny z prawem lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem rzeczy, a także wtedy, gdy pociągałby za sobą istotną zmianę rzeczy lub znaczne zmniejszenie jej wartości. W praktyce dotyczy to często niewielkich działek budowlanych lub lokali, których podział fizyczny naruszałby normy urbanistyczne albo czynił nieruchomość funkcjonalnie bezużyteczną.
Co dzieje się, gdy współwłaściciele nie mogą się porozumieć?
Brak porozumienia nie blokuje sprawy: sąd może rozstrzygnąć o sposobie zniesienia współwłasności także wtedy, gdy uczestnicy postępowania proponują odmienne rozwiązania. W takiej sytuacji sąd bierze pod uwagę stan faktyczny nieruchomości, możliwość jej fizycznego podziału oraz sytuację życiową i finansową poszczególnych współwłaścicieli.
W naszej praktyce najczęstszym źródłem sporu bywa różnica zdań co do wartości nieruchomości, dlatego w takich sprawach sąd zwykle powołuje biegłego rzeczoznawcę, co wydłuża czas trwania postępowania.
Jak przebiega postępowanie sądowe o zniesienie współwłasności?
Postępowanie toczy się w trybie nieprocesowym, co oznacza, że sąd nie jest związany żądaniami stron w takim stopniu, jak w klasycznym procesie cywilnym, i może samodzielnie ustalić sposób podziału, jeśli uzna to za zasadne. W ramach jednego postępowania sąd rozstrzyga zarówno o sposobie zniesienia współwłasności, jak i o rozliczeniach między współwłaścicielami, na przykład z tytułu nakładów poniesionych na nieruchomość.
W naszej kancelarii adwokackiej sprawy tego typu prowadzimy zarówno na etapie postępowania sądowego w Warszawie i Piasecznie, jak i na etapie negocjacji poprzedzających złożenie wniosku, ponieważ część sporów udaje się rozwiązać jeszcze przed skierowaniem sprawy do sądu.
Kiedy lepiej poczekać ze złożeniem wniosku?
Złożenie wniosku warto rozważyć wtedy, gdy dalsze utrzymywanie stanu współwłasności generuje realne koszty, na przykład związane z podatkiem od nieruchomości, remontami czy brakiem możliwości swobodnego rozporządzania rzeczą. Jeśli natomiast trwają jeszcze rozmowy ugodowe, które rokują na porozumienie, warto je dokończyć, ponieważ droga umowna zwykle pozwala szybciej i taniej zakończyć sprawę niż postępowanie sądowe.
Podsumowanie
- Każdy współwłaściciel może żądać zniesienia współwłasności, chyba że wyłączono to umową na czas do pięciu lat.
- Sprawę można załatwić umownie u notariusza albo w drodze postępowania sądowego, gdy brakuje zgody.
- Kodeks cywilny przewiduje trzy sposoby zniesienia współwłasności: podział fizyczny, przyznanie jednemu ze spłatą lub sprzedaż.
- Podział fizyczny nie zawsze jest dopuszczalny, zwłaszcza przy niewielkich działkach lub lokalach.
